Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
  • Thư viện điện tử và kho tin
  • Đề tài nghiên cứu cấp bộ
  • Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước
  • Tham khảo tạp chí
  • Sách toàn văn
  • Thư điện tử
  • Chính phủ
  • 7.1 sach hang nam

Lịch sử giao thông vận tải Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975

12/01/2022


Tác giả :
  • PGS.TS. Nguyễn Văn Nhật (chủ biên)
  • TS. Nguyễn Thị Lệ Hà
  • TS. Duy Thị Hải Hường
  • TS. Phạm Thị Hồng Hà
  • TS. Lê Thị Thu Hằng
  • TS. Ngô Hoàng Nam
  • TS. Ngô Thành Vinh

Năm xuất bản: 2021

Số trang: 668

 

Giao thông vận tải là ngành sản xuất vật chất thuộc cơ sở hạ tầng của nền kinh tế quốc dân, có vị trí chiến lược trong công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước. Ngành giao thông vận tải đóng một vai trò quan trọng bảo đảm tái sản xuất cho các ngành, từ việc vận chuyển nguyên, nhiên liệu phục vụ sản xuất đến việc góp phần tiêu thụ sản phẩm cho các ngành khác. Tuy không tạo ra các sản phẩm vật chất mới cho xã hội, song ngành giao thông vận tải lại tạo ra khả năng sử dụng các sản phẩm xã hội, bằng cách đưa ra các sản phẩm đó từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng, làm cho giá trị của sản phẩm được tăng lên.

Trong thời kỳ 1954 - 1975, Việt Nam bị chia cắt làm hai miền với hai chế độ chính trị khác nhau. Miền Bắc thực hiện nhiệm vụ khôi phục, cải tạo, phát triển kinh tế, văn hóa, bước đầu xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội; đồng thời chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của Mỹ, đẩy mạnh cung cấp nhân lực, vật lực cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Các ngành kinh tế của đất nước, trong đó có giao thông vận tải đều bị tác động bởi những yếu tố trên và đều nhằm thực hiện mục tiêu cách mạng trong từng giai đoạn.

Trong khi đó ở miền Nam Việt Nam, dưới sự bảo trợ của Mỹ, kinh tế, xã hội miền Nam phát triển theo hướng tư bản chủ nghĩa, phụ thuộc vào sự viện trợ Mỹ và chịu tác động mạnh mẽ của chiến tranh; do vây, giao thông vận tải ở miền Nam có sự phát triển khác miền Bắc, nhất là cơ sở hạ tầng và phương tiện vận tải.

Trong suốt 21 năm vừa xây dựng, vừa tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ đầy khó khăn, gian khổ và ác liệt, ngành Giao thông vận tải nói chung, các cán bộ, nhân viên ngành, nói riêng đã có những đóng góp to lớn, góp phần quan trọng vào thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ miền Bắc và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất nước nhà vào năm 1975.

Ngày nay, cả nước đang đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đòi hỏi các ngành Giao thông vận tải phải tự đổi mới, vươn lên để đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước. Với quá trình đô thị hóa, mở cửa, hội nhập và phát triển, ngành Giao thông vận tải đang đứng trước nhiều thử thách lớn.

Để hiểu rõ hơn về vai trò của ngành giao thông vận tải đối với sự phát triển của đất nước trên các mặt kinh tế, xã hội và phục vụ cuộc kháng chiến trong giai đoạn 1954-1975, năm 2021, Nhà xuất bản Khoa học xã hội xuất bản cuốn sách chuyên khảo với tựa đề “Lịch sử giao thông vận tải Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975” do PGS.TS. Nguyễn Văn Nhật làm chủ biên. Trên cơ sở làm rõ vai trò của ngành giao thông vận tải, nhóm tác giả rút ra những nhận xét và đề xuất một số kiến nghị, giải pháp nhằm phát triển ngành giao thông vận tải trong giai đoạn hiện nay.

Ngoài Lời nói đầu và Kết luận, nội dung của cuốn sách được kết cấu thành 5 chương:

Chương 1. Giao thông vận tải miền Bắc giai đoạn 1954-1964

Chương này, nhóm tác giả khái quát tình hình giao thông vận tải miền Bắc sau hòa bình lập lại năm 1954 cũng như đánh giá về tổ chức và lực lượng lao động trong ngành giao thông vận tải. Phần lớn dung lượng của chương tập trung tìm hiểu về hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy, đường sắt và đường hàng không trên các chiều cạnh như: (i) Hệ thống đường sá, bến bãi; (ii) Phương tiện vận tải; (iii) Hoạt động vận tải. Sau hòa bình lập lại, Đảng và Nhà nước chú trọng khôi phục hệ thống đường sắt, đường bộ, các cầu, cống bị hủy hoại trọng chiến tranh; đồng thời đầu tư nâng cấp, mở rộng các tuyến đường sắt, đường bộ, đường thủy, đường hàng không phục vụ sự nghiệp xây dựng, phát triển kinh tế, xã hội và thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất. Ngoài ra, hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giao thông vận tải cũng được các tác giả đề cập tới, trong đó nhấn mạnh đến sự giúp đỡ của Việt Nam dành cho cách mạng Lào trong nửa đầu thập kỷ 60 cũng như viện trợ của các nước xã hội chủ nghĩa cho ngành giao thông vận tải của Việt Nam.

Chương 2. Giao thông vận tải miền Bắc giai đoạn 1965-1975

Nhóm nghiên cứu tập trung phân tích ngành giao thông vận tải miền Bắc giai đoạn 1965-1975 với hai nội dung chủ yếu: (i) Chiến tranh lan rộng cả hai miền Nam – Bắc và sự chuyển hướng hoạt động sang thời chiến; (ii) Hoạt động của ngành giao thông vận tải (bao gồm đường sắt, đường bộ, đường thủy, đường hàng không và hợp tác quốc tế). Đây là giai đoạn lịch sử gay go, ác liệt nhất trong 21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam, tuy nhiên nhờ có sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, sự chỉ đạo của Bộ Giao thông vận tải và Bộ Quốc phòng nên giao thông vận tải được đảm bảo thông suốt trong thời chiến, vận chuyển được khối hàng lớn, vũ khí quân sự và hành khách phục vụ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, chi viện cho chiến trường miền Nam. Trên cơ sở nghiên cứu những tài liệu của Bộ Giao thông vận tải, các hồ sơ liên quan tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III…, đã giúp cho nhóm tác giả có những thông tin chi tiết và đa chiều để từ đó có những đánh giá khách quan và chân thực nhất về những đóng góp to lớn của ngành giao thông vận tải trong giai đoạn này.

 

Một đoàn xe đang vượt ngầm chuyển xăng dầu vào Nam năm 1971

Nguồn: https://mt.gov.vn/vn/tin-tuc/34827/lich-su-70-nam-phat-trien-cua-nganh-gtvt-viet-nam.aspx

Chương 3. Các tuyến giao thông vận tải chiến lược phục vụ chiến trường và giao thông vận tải vùng giải phóng miền Nam

Để hiểu rõ hơn về những đóng góp của ngành giao thông vận tải, đặc biệt là các tuyến giao thông vận tải chiến lược phục vụ chiến trường và giao thông vận tải trong vùng giải phóng miền Nam, nhóm tác giả tập trung nghiên cứu và trình bày các tuyến đường quan trọng qua từng giai đoạn: (i) Đường mòn Hồ Chí Minh – Đường Trường Sơn; (ii) Tuyến vận tải trên Biển Đông – Đường Hồ Chí Minh trên biển; (iii) Tuyến đường ống dẫn xăng dầu xuyên Trường Sơn; (iv) Giao thông vận tải vùng giải phóng miền Nam. Với những “Con đường mòn”, “Con đường huyền thoại”, ngành giao thông vận tải đã đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển nhân lực, vật lực cho chiến trường miền Nam. Nghiên cứu khẳng định, việc đảm bảo an toàn, thông suốt cho việc vận chuyển nhân lực, vật lực với hạn vạn phương tiện vận tải đủ chủng loại trên chặng đường dài hàng nghìn kilomet trong điều kiện chiến tranh là thành tích rất đỗi tự hào của lực lượng giao thông vận tải cũng như của quân và dân ta.

Chương 4. Giao thông vận tải vùng chính quyền Sài Gòn kiểm soát ở miền Nam 1954-1975

Trên cơ sở nghiên cứu những tài liệu của chính quyền Sài Gòn được lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II và qua các công trình của các học giả trong và ngoài nước, các tác giả đã tập trung làm rõ hệ thống tổ chức và quản lý ngành giao thông vận tải vùng chính quyền Sài Gòn kiểm soát ở miền Nam giai đoạn 1954-1975. Phân tích thực trạng và vai trò của hệ thống giao thông vận tải đường sắt, đường thủy, đường bộ, đường hàng không trên một số chiều cạnh, nghiên cứu khẳng định, do được ưu tiên nhiều nhất về vốn đầu tư và vốn viện trợ nên giao thông vận tải đường bộ miền Nam giai đoạn 1954-1975 có bước phát triển tương đối khá về đường sá và các loại phương tiện vận tải. Cùng với việc phục vụ cho cuộc chiến, sự phát triển của giao thông vận tải miền Nam cũng đã góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế, xã hội, đưa nền kinh tế và xã hội miền Nam phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa thời chiến. 

Một phần bãi tập kết ở Sài Gòn, cửa hàng và trụ sở của Sở Đường Sắt Việt Nam Cộng hòa

Nguồn: VA000085, DouglasPike Photograph Collection, The Vietnam Center and Sam Johnson Vietnam Archive, Texas Tech University

Chương 5. Nhận xét về giao thông vận tải Việt Nam 1954-1975 và một số đề xuất phát triển giao thông vận tải Việt Nam hiện nay

Từ những nghiên cứu, đánh giá, nhận xét về giao thông vân tải Việt Nam giai đoạn 1954-1975, nhóm tác giả đã có những so sánh giữa giao thông vận tải miền Bắc và giao thông vận tải miền Nam, đồng thời đề xuất một số giải pháp cơ bản và cụ thể để phát triển giao thông vận tải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.

Cuốn sách là nguồn tư liệu quý giá về lịch sử ngành Giao thông vận tải của Việt Nam, thể hiện vai trò và vị trí đặc biệt quan trọng trong suốt những năm tháng kháng chiến chỗng Mỹ, cứu nước. Để hoàn thiện công trình nghiên cứu này, các tác giả đã dày công tìm hiểu, sưu tầm 165 tài liệu quý giá bằng ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh, đặc biệt những tài liệu được lưu giữ tại các Trung tâm lưu trữ Quốc gia. Hy vọng với những nội dung trên, cuốn sách đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của bạn đọc về một phần lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam thời kỳ 1954-1975. 

Xin trân trọng giới thiệu!

 

Nguyễn Minh Hồng

 


Nhà xuất bản Khoa học xã hội

Các tin đã đưa ngày: